Op donderdag 23 januari 2026 verzamelden ruim 90 deelnemers zich in de Jacobikerk in Utrecht voor de eerste Paus Adrianuslezing. De eerste bijeenkomst stond in het teken van de veranderingen door het synodale proces in de katholieke kerk. Na een korte inleiding van prof. Ad van der Helm, pr. over de achtergrond van de lezing en het pontificaat van paus Adrianus was het woord aan prof. dr. Myriam Wijlens (hoogleraar canoniek recht aan de katholieke theologische faculteit van de universiteit van Erfurt en consultor van het algemeen secretariaat van de synode in Rome).
Lezing professor Wijlens
De titel van de lezing van professor Wijlens was Called to the vineyard: the participation of all baptizes -including women- in the governance of the Church. De lezing was om praktische redenen in het Engels, het gesprek na afloop in het Nederlands.
Professor Wijlens begon haar lezing met een drietal foto’s die een treffend beeld lieten zien van de veranderingen in de synode. Op de eerste foto was duidelijk dat de H. Geest alleen bij de paus was. De tweede foto (ten tijde van paus Paulus VI) gaf een beeld van collegialiteit onder bisschoppen die op volgorde van wijding geplaceerd waren in lange banken met de paus aan het hoofd. De derde foto was van de synode in 2024 waarbij een groepsfoto gemaakt werd waarop de paus in het midden zit en alle andere deelnemers inclusief de ondersteunende mensen door elkaar staan, niet strak geposeerd maar verdeeld door de ruimte. Professor Wijlens verwoordde het treffend “The pope is holding diversity and unity together.”
Vervolgens nam professor Wijlens de aanwezigen mee in de theologische basis van de gezamenlijke verantwoordelijkheid en de samenwerking van alle gedoopten om deel te nemen en bij te dragen aan de zending van de Kerk. Zowel binnen als buiten de Kerk. Ook schetste zij de veranderingen die sinds het Tweede Vaticaans Concilie zijn doorgevoerd in het kerkelijke recht ten aanzien van het dragen van formele verantwoordelijkheid in bestuurlijke functies, bijvoorbeeld ten aanzien van de benoemingen van rechters en in de Romeinse curie. Het gaat bij de gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle gedoopten in de basis om relaties, vertrouwen en geloofwaardigheid. Professor Wijlens sloot af met een mooi dubbel uitgangspunt: “A synodal Church is an accountable Church. An accountable Church needs to be synodal.”
Co-referaat door Frank van den Heuvel
Omdat de Kerk niet op zichzelf staat, maar midden in de maatschappij en onderdeel is van de maatschappij richtte de paus Adrianuslezing zich niet alleen op het kerkelijke aspect, maar ook op de maatschappij. Frank van den Heuvel, maatschappelijk ondernemer en toezichthouder, sprak over De coöperatie als lijn van denken en doen, in kerk en wereld.
Frank van den Heuvel legde mooie verbanden tussen de synode en een coöperatie: beiden kijken naar wat verbindt, gaan mee met de tijdgeest en proberen zoveel mogelijk mensen te betrekken. Hij keek met de aanwezigen naar de historische ontwikkeling van de coöperatie beginnend bij de oude Hanzeroute. Eigenschappen zijn dat de samenwerking van onderaf georganiseerd is, dat er een groot onderling vertrouwen is en dat in het geval van de Hanzeroute de samenwerking dwars door het rijk van koningen, keizers en de kerk liep. We leerden ook dat er wel degelijk “iets boven Groningen gaat”, als je naar de oude Hanzeroute kijkt.
Een coöperatie streeft naar optimalisatie in plaats van maximalisatie waardoor zij altijd op zoek is naar balans tussen de eigen belangen en het geheel, balans met de omgeving, etc. De pijlers van het Katholiek Sociaal Denken: solidariteit, subsidiariteit, bonum commune en personalisme (als tegenhanger van individualisme) zijn hierin terug te zien. Frank van den Heuvel besloot zijn lezing met een uitleg dat de Rooms-Katholieke Kerk als voorbeeld voor ondernemerschap kan dienen met haar 1,4 miljard leden en groei in bijna alle continenten. En de slotconclusie: “een coöperatie is hard & met je hart werken”.
Afsluitend gesprek
Er werd afgesloten met een gesprek en uitwisseling met de mensen in de zaal, waarbij naar voren kwam dat de continenten Azië en Zuid-Amerika op het gebied van synodaliteit tot een goed voorbeeld kunnen dienen. Mgr. Hoogenboom sprak kort over zijn ervaring tijdens de synodebijeenkomsten in Rome en attendeerde de aanwezigen op de materialen die de Landelijke Werkgroep Synodaliteit deze week heeft gepubliceerd om concreet mee aan de slag te gaan.
Presentaties sprekers
Hieronder zijn de presentaties van de sprekers te downloaden:
- Welkomstwoord Ad van der Helm, pr: Paus Adrianuslezing 23-1-2026 Welkomstwoord Ad van der Helm
- Lezing prof. dr. Myriam Wijlens: Paus Adrianuslezing 23-1-2026 Lezing prof Myriam Wijlens
- Lezing Frank van den Heuvel: Paus Adrianuslezing 23-1-2026 Lezing Frank van den Heuvel
